Η ποιότητα του αέρα στα Ιωάννινα δεν είναι σταθερή: τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες η καύση ξύλου σε τζάκια και ξυλόσομπες προσθέτει λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5 στον αέρα που αναπνέουμε. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για το 2024–2025, τα Ιωάννινα βρίσκονται στην 755η θέση μεταξύ 761 ευρωπαϊκών πόλεων ως προς την επιβάρυνση της ατμόσφαιρας. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε πώς να διαβάζετε τις ωριαίες τιμές PM2.5, πότε να περιορίζετε τις υπαίθριες δραστηριότητες και πώς να προστατεύετε τον εσωτερικό χώρο.
Γιατί η καύση ξύλου επιβαρύνει τον αέρα των Ιωαννίνων
Ο καπνός από τζάκια και ξυλόσομπες δεν είναι απλώς μια μυρωδιά: περιέχει PM2.5, μονοξείδιο του άνθρακα, πτητικές οργανικές ενώσεις και καρκινογόνες ουσίες όπως το βενζόλιο και η φορμαλδεΰδη. Τα σωματίδια αυτά εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και μπορούν να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, επιβαρύνοντας το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Η κατάσταση στα Ιωάννινα είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη: στην ευρωπαϊκή κατάταξη ποιότητας αέρα, η πόλη καταλαμβάνει την 755η θέση από 761 πόλεις, τη δυσμενέστερη μεταξύ των 14 ελληνικών πόλεων που αξιολογήθηκαν. Αν και η ρύπανση δεν οφείλεται μόνο στα τζάκια, η οικιακή καύση ξύλου αποτελεί βασική πηγή PM2.5 τους ψυχρότερους μήνες.
Πώς διαβάζετε τις ωριαίες τιμές PM2.5
Στα Ιωάννινα λειτουργούν συμμετοχικοί αισθητήρες Smart Citizen που δείχνουν τη μέση τιμή PM2.5 της τελευταίας ώρας. Η χρωματική κλίμακα είναι απλή: πράσινο για τιμές κάτω από 10 μg/m³, πορτοκαλί για 10–25 μg/m³ και κόκκινο για πάνω από 25 μg/m³. Ο δημόσιος χάρτης σάς επιτρέπει να δείτε πότε η γειτονιά σας εμφανίζει αυξημένες συγκεντρώσεις, χωρίς ωστόσο να ορίζει ένα σταθερό ωράριο κορύφωσης για τον Νοέμβριο. Το όριο που συστήνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την ετήσια έκθεση σε PM2.5 είναι 5 μg/m³, πολύ χαμηλότερο από το όριο των 25 μg/m³ που αντιστοιχεί στην κόκκινη ζώνη. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και οι πορτοκαλί τιμές δεν είναι αμελητέες για ευπαθείς ομάδες. Το ακριβές θεσμικό όριο της ΕΕ για τα PM2.5 δεν προσδιορίζεται στα διαθέσιμα στοιχεία· αν το χρειάζεστε, μπορείτε να το αναζητήσετε στις επίσημες ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Οι επιπτώσεις στην υγεία σε αριθμούς
Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για το 2023 καταγράφει 182.000 πρόωρους θανάτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση από μακροχρόνια έκθεση σε PM2.5 πάνω από τα επίπεδα του ΠΟΥ. Στην Ελλάδα, η ίδια έκθεση συνδέει τα PM2.5 με 10.249 πρόωρους θανάτους, 137,7 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους και 97.856 χαμένα έτη ζωής. Ο καπνός από καύση ξύλου σε εσωτερικούς χώρους μπορεί να προκαλέσει δύσπνοια, βήχα, επιδείνωση άσθματος ή χρόνιας βρογχίτιδας, αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών λοιμώξεων και καταπόνηση του καρδιαγγειακού συστήματος. Η μακροχρόνια έκθεση συνδέεται επίσης με μειωμένη πνευμονική λειτουργία και υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου.
Προστασία στο σπίτι και έξω
Αν χρησιμοποιείτε τζάκι ή ξυλόσομπα, προτιμήστε καλά αποξηραμένο ξύλο, καθώς το υγρό ή φρεσκοκομμένο παράγει περισσότερο καπνό. Καθαρίζετε τακτικά τις καμινάδες και τους καπνοδόχους για να βελτιώσετε τη ροή του αέρα. Χρησιμοποιείτε σόμπες με πιστοποίηση EPA, που εκπέμπουν λιγότερους ρύπους από τα παλαιότερα μοντέλα. Ποτέ μην καίτε επεξεργασμένο ή βαμμένο ξύλο, γιατί απελευθερώνει εξαιρετικά τοξικές χημικές ουσίες, και εγκαταστήστε ανιχνευτές μονοξειδίου του άνθρακα. Αν ο χάρτης PM2.5 δείχνει πορτοκαλί ή κόκκινο στη γειτονιά σας, περιορίστε τον χρόνο σε εξωτερικούς χώρους, ιδίως για παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με άσθμα ή καρδιακά προβλήματα.
Εσωτερικές δραστηριότητες για τις δύσκολες ημέρες
Όταν οι τιμές PM2.5 είναι αυξημένες, η παραμονή σε εσωτερικό χώρο με κλειστά παράθυρα μπορεί να μειώσει την έκθεση, αν και ο καπνός από το δικό σας τζάκι θα πρέπει να αποφεύγεται όσο γίνεται. Μια ήρεμη εναλλακτική για όλη την οικογένεια είναι να μάθετε ένα νέο χαρτοπαίγνιο με οδηγίες από το Kortspil.co, έναν δανικό ιστότοπο με δωρεάν διαδικτυακά παιχνίδια καρτών. Έτσι κρατάτε τα παιδιά απασχολημένα χωρίς να χρειάζεται να βγείτε έξω, ενώ η προσοχή σας παραμένει στις μετρήσεις της ποιότητας του αέρα.
Τι να κρατήσετε από αυτόν τον οδηγό
Στα Ιωάννινα, οι ημέρες με αιθαλομίχλη από καύση ξύλου δεν είναι αόρατες: οι συμμετοχικοί αισθητήρες δείχνουν πότε οι τιμές PM2.5 περνούν από το πράσινο στο πορτοκαλί ή το κόκκινο. Ελέγχετε τις ωριαίες τιμές πριν από υπαίθριες δραστηριότητες, μειώνετε την καύση ξύλου όταν μπορείτε και προστατεύετε τις ευπαθείς ομάδες. Σε ημέρες υψηλής ρύπανσης, προτιμήστε εσωτερικές δραστηριότητες και διατηρήστε καλό αερισμό μόνο όταν οι εξωτερικές τιμές το επιτρέπουν.